terug

Groeien als mens, groeien als groep

De praktijk van het includeren

Er is een nieuwe beroepspraktijk aan het ontstaan die de groei van medewerkers nadrukkelijk verbindt met de opgaven en vraagstukken binnen de organisatie. Inclusi heeft een unieke aanpak ontwikkeld die persoonlijk leiderschap versterkt en tegelijkertijd groepen laat groeien in het licht van de gewenste organisatieontwikkeling. In deze working paper gaan we dieper in op onze visie en werkwijze.

Teams als scharnierpunt

Het ontwikkelen van persoonlijk leiderschap is weliswaar geworteld in een individueel pad, maar speelt zich meestal af in groepsverband. Juist daar leren we het ambacht om het beste in onszelf te verbinden met het beste in anderen. Medewerkers voelen zich het sterkst verbonden op teamniveau. Daar moet het leerklimaat uitnodigend zijn, daar vinden de wezenlijke gesprekken plaats, daar wordt de klus geklaard, daar komen mensen tot bloei. Teams vormen een belangrijk scharnierpunt: groeien als mens = groeien als groep = groeien als organisatie.

Inclusi besteedt veel aandacht aan het optimaliseren van het leerklimaat in groepen. Uit ervaring weten we hoe je het groepsklimaat kunt bewegen van hard naar hart, van verkrampt naar vrij en van ploeteren naar plezier.

Een deelnemer schreef na een intensieve driedaagse teamtraining: “Het zou te gek zijn als deze manier van met elkaar omgaan normaal wordt binnen ons team. Zoveel openheid, vertrouwen, veiligheid bij elkaar! Dan kunnen we samen bergen verzetten en is het echt leuk om weer naar kantoor te komen.”

Werken vanuit persoonlijk leiderschap 

De essentie van onze aanpak is dat we vanuit het individu de beweging naar het collectief maken. In dit working paper behandelen we drie belangrijke ontwikkeldomeinen:

  1. Innerlijk kompas en sturen op essentie;
  2. Samenwerken vanuit eigenheid en veelkleurigheid;
  3. Compassie: de kracht van kwetsbaarheid.

Innerlijk kompas & sturen op essentie

Persoonlijk leiderschap vraagt om een balans tussen daadkracht en zijnskracht. Vaak verliezen mensen zich in denken en doen, waardoor de verbinding met de zijns-dimensie dunner wordt. Onze energie en inspiratie drogen op. Dit is heel menselijk, maar niet wenselijk. Het is belangrijk dat medewerkers weer verbinding maken met hun innerlijk kompas. Het reduceren van randzaken en ruis op de kabel is een belangrijke eerste stap. Zo worden de krachten en inzichten bevrijd die al aanwezig zijn, maar vaak net onder de oppervlakte verborgen blijven. Dat is onze ogen de waarde van inclusief werken: het integreren van de onder- en bovenstroom als een tweecomponentenlijm.

Joseph Jaworksi verwoordt het in zijn ‘Oorsprong’ op heldere wijze: “Mensen beschikken over belangrijke stilzwijgende, impliciete kennis, we weten veel meer dan we in woorden kunnen vatten. De vraag is dus: hoe ruimen we de blokkades uit de weg die de toegang tot die kennis versperren, zodat we die kennis, dat innerlijk weten, kunnen aanboren om zo de toekomst te creëren die we ons allemaal wensen?”

Hier ligt een overduidelijke relatie tussen het vermogen van medewerkers om te handelen op basis van hun innerlijk kompas en het streven van veel organisaties om meer te sturen op essentie. Alleen zelfbewuste medewerkers kunnen vormgeven aan organisaties die werken vanuit de bedoeling. Elke organisatie heeft een bedoeling. Ontstaan vanuit een ideaal, een vonk, een vergezicht. Na verloop van tijd wordt het heilig vuur vaak verstikt door een overdosis projectplannen, praatsessies en procedures. De systeemdruk neemt het over.

In de zorg wordt dan de indicatiestelling belangrijker dan het liefdevol zorgen voor de cliënt. In het onderwijs wordt de CITO-toets leidend in plaats van de unieke leerbehoefte van de leerling. Bij de politie wordt het voldoen aan de bonnenquota belangrijker dan het goed inschatten van de situaties zelf. Dit is niet de bedoeling. Dat is zonde.

Het is onze ervaring dat organisaties die investeren in het persoonlijk leiderschap van hun medewerkers veel meer impact kunnen realiseren dan ze voor mogelijk hielden; een hoger rendement halen, een grotere zichtbaarheid bereiken, een mooier product maken, een zinvollere bijdrage leveren. Wat erin zit komt er daadwerkelijk uit.

Samenwerken vanuit eigenheid en veelkleurigheid

Medewerkers die waarachtig zijn maken vaak indruk. Ze zijn ontwapenend en inspirerend. Als mensen iets delen wat ze menen dan is dat voelbaar. Communiceren vanuit innerlijke afstemming heeft een werking van zichzelf. Het hoeft niet heel knap, vaardig of gelikt te zijn, maar je moet wel durven jezelf te zijn en te spreken vanuit jouw wijsheid. Zo simpel eigenlijk, maar niet iedereen durft zichzelf te laten zien. Komt er een accountmanager de vergadering binnen of is het Karel die de rol van accountmanager vervult? Dat is een wezenlijk verschil. Dit verschil leren kennen is een belangrijk brug naar meesterschap; je natuurlijke talent ten volle inzetten, expressie geven aan je eigenheid, tot je recht komen en lekker in je vel zitten.

Een tijdje geleden gaf een directrice in de ochtend een toespraak voor een grote groep van medewerkers. Je zag dat ze haar uiterste best deed. De energie in haar stem ging omhoog. De spanning in haar lijf klonk door in haar woorden. Ze was inspirerend aan het doen in plaats van het te zijn. Het was goed bedoeld, maar niet effectief. Haar woorden brachten eerder verwijdering dan verbinding teweeg. Later op de dag ontstond er een spontaan en persoonlijk gesprek waarbij ze vertelde over wat haar raakt in het werk en dat de liefde voor haar kinderen daarbij een belangrijke inspiratiebron is. Je kon een speld horen vallen. Elk woord dat ze sprak zorgde voor verbinding. Ze liet zichzelf zien en maakte van binnenuit een beweging naar de groep. Het was haar menens. Dat is het verschil tussen inspirerend doen en inspirerend zijn!

Persoonlijk leiderschap is gebaseerd op het streven dat medewerkers steeds meer expressie geven aan hun eigenheid en tegelijkertijd zaken steeds minder persoonlijk maken. Het gaat er niet alleen om uitdrukking te geven aan je eigen-wijsheid en eigen-aardigheden, maar ook die van anderen te includeren en vruchtbaar te maken. Hier ontstaat wederom de brug van het eigene naar het gezamenlijke.

Wat doe je als een team al een tijdje aanmoddert, terwijl iedereen verlangt naar een doorbraak in de samenwerking? Je komt er niet door de druk verder op te voeren of de prestatie-eisen te verhogen. Echte openheid en ontmoeting zijn veelal nodig om een stap te maken naar betere prestaties. Een deelnemer aan een teamcoachingstraject verwoordde het zo: ”Als we zo open en eerlijk met elkaar omgaan dan krijg ik er echt weer plezier in. Ik merk dat allerlei ideeën opkomen en ik voel me weer uitgenodigd om mijn ideeën te delen. Mijn interesse in andere mensen heb ik ook weer teruggevonden.”

Medewerkers zijn verschillend. In opvoeding, talent, culturele achtergrond, opvattingen, temperament, geloof, voorkeursstijlen, et cetera. Groepen hebben de neiging om het gedeelde midden op te zoeken om gedoe en conflicten te vermijden, maar vaak vervlakken de samenwerkingsrelaties daardoor en haalt men niet het beste uit elkaar. De teamuitdaging is om inclusief te werken: de meerstemmigheid en de veelkleurigheid te omarmen. Werken vanuit verschillen brengt vitaliteit en creativiteit. Er zijn heel wat teamtools op de markt met kleuren, rollen en petten, maar in de praktijk blijkt dat teambuilding geen invuloefening is en meer nodig heeft dan deze dunne vernislaag.

Ingaan op wat er werkelijk gaande is tussen teamgenoten is ook een cruciale sleutel in organisatie- en cultuurverandering. Door bijvoorbeeld ook de (kritische) stem van de minderheid uit te nodigen en serieus te nemen in plaats van deze stem weg te zetten als weerstand. Hoe zou het zijn om elkaar in een teamverband echt te leren (er)kennen? Om elkaars talenten werkelijk op waarde te schatten en ook in te zetten. In dit groepswerk is het een hele kunst als medewerkers zich oprecht verbinden met de ander en in dat contact zichzelf blijven. Dat vraagt in onze ogen een gedistantieerde nabijheid. Daarmee zijn we weer terug bij een belangrijk aspect van persoonlijk leiderschap.

Peter voelde zich nooit echt gemakkelijk in groepen. Hij deinsde terug om zich hardop uit te spreken en werd vaak overmand door een minderwaardigheidsgevoel. Met de vuist op tafel slaan past de ingetogen en introverte Peter niet. Als deelnemer aan het open inschrijvingsprogramma ‘Ken je Kracht’ leerde hij om niet meer weg te vluchten van spanningsvolle situaties in groepen en werkrelaties. Peter verwoordt zijn leerweg als volgt: “Ik ontdekte hoe ik op mijn specifieke manier contact kan maken met mijn collega’s. Nu ervaar ik mijn gevoeligheid juist als een aanvullende kwaliteit.” Peter liet steeds vaker zijn stem horen. Zijn waarnemingen bleken van grote waarde bij het oplossen van enkele slepenede kwesties. Grote winst voor het team, de organisatie en vooral ook voor Peter zelf.

 

Compassie: de kracht van kwetsbaarheid

Binnen veel organisaties heerst er een stilzwijgende norm van volmaaktheid en maakbaarheid. Ook in ons vak zijn interventies vaak gebaseerd op een illusoir streven naar perfectie. In samenwerkingsrelaties geeft het verkrampingen en frustraties, want er wordt in feite gewerkt vanuit een onhaalbare en onmenselijke norm. De Engelsen zeggen het zo mooi: “Perfection is an imperfection.”

Hoe kunnen we binnen werk de onvolmaaktheid omarmen en tegelijkertijd het ideaal hooghouden om de beste kwaliteit te willen bieden? Wij hebben ontdekt dat compassie een sleutelwoord is bij het zachter en realistischer maken van samenwerkingsrelaties. Compassie maakt relaties tussen mensen hartelijk, veerkrachtig, liefdevol, gul, solidair, respectvol, sportief en creatief. Het cultiveren van compassie kan echter ongemerkt tot een nieuwe norm van (spirituele) volmaaktheid leiden. Wat het lastig maakt is dat een compassievolle houding juist welkom is als alles uit je handen valt, de samenwerking vastloopt en de situatie moeizaam en pijnlijk is.

Persoonlijk leiderschap gaat dan niet alleen om ‘heel’ maken, maar ook om het omarmen wat gebroken is. Het helpt om te beseffen dat we allemaal stuntelen en struikelen op onze weg van zelfwording. Iedereen loopt schrammen op en iedereen veroorzaakt op zijn tijd verdriet. Het is heel menselijk om onze ruwe, kwetsbare of koppige kanten te omzeilen, maar compassie roept op tot inclusiviteit: zie je eigen en elkaars kwaliteiten en schaduwkanten onder ogen. Verrassend genoeg gaan we dan lichter door het leven en durven we blijmoediger tekort te schieten.

Een deelnemer aan een leiderschapstraject vertelt over zijn zoektocht naar zijn ware kracht: “Er was jarenlang een strenge stem in mij die vond dat ik zichtbaarder moest worden binnen het team en krachtiger op de voorgrond moest treden. Ik ging steeds harder werken om dit voor elkaar te krijgen. Nu besef ik dat ik krachtiger ben als ik stop met me krachtig voor te doen. Gewoon mezelf zijn en mezelf goed genoeg vinden is heel bevrijdend. Ik voel kracht en moed opkomen. Dan blijkt grappig genoeg dat ik op een natuurlijke manier zichtbaar word.”

Het besef breekt door dat alles, werkelijk alles wat er gebeurt binnen samenwerkingsrelaties materiaal is voor het doorgaande proces van verdieping en verrijking. Deze procesvisie geeft ademruimte aan work in progress. De frustratie over de losse eindjes maakt plaats voor de schoonheid van het onaffe. Of misschien wel voor de lelijkheid van het onaffe. En dan het samen uithouden bij dat onvolmaakte. Of niet. Als dit alles in het groepsklimaat mogelijk is en niet onder het vloerkleed gaat, dan wordt de kracht van kwetsbaarheid zichtbaar en neemt de gezondheid en het gezag van een team toe.

De interne projectleider van het leiderschapsprogramma is een betrokken en zeer nauwgezet persoon. Hij werkt secuur en planmatig. Het is begrijpelijk dat hij niet goed uit de voeten kon met één van de principes waarop het leiderschapstraject gebaseerd was: de brug bouwen terwijl je er overheen loopt. De intern projectleider zocht steeds hardnekkiger naar blauwdrukken en houvast voor de stappen die gezet moesten worden.

Het hoofd van HR ergerde zich in toenemende mate aan de projectleider en zij kapte hem steeds vaker af. Het was merkbaar dat de projectleider steeds minder inbracht bij de maandelijkse regiebesprekingen. Totdat de directeur met compassie ingreep. Hij zei: “Ik waardeer jouw betrokkenheid en nauwgezetheid enorm. Het is belangrijk om deze kwaliteiten in te blijven zetten. Het veranderingstraject gaat over loslaten en vertrouwen geven, maar het is ook belangrijk om de planning in de gaten te houden en de voortgang te monitoren. Jij vertegenwoordigt dat geluid. Laten we de verschillen tussen mensen vieren en benutten.”

 

Samen optrekken…

Met onze opdrachtgevers gaan we graag een intensieve samenwerking aan, omdat we leren van en met elkaar. Samen optrekken is de beste garantie voor succes en het terugbrengen van bewegelijkheid en levendigheid binnen organisaties. Wil je ervaren hoe dat in zijn werk gaat? Schrijf je dan gratis in voor onze tweemaandelijkse haardvuursessies.

 

“We moeten bereid zijn om diepgaand persoonlijk innerlijk werk te verrichten om vervolgens de vruchten daarvan terug te brengen naar de kring.”  – Joseph Jaworski

Blijf op de hoogte!

Schrijf je in om nieuws en updates over Inclusi rechtstreeks in je inbox te ontvangen.

U ben succesvol ingeschreven voor de nieuwsbrief!